Η ΚΟΠΙ παρουσιάζει για το αφιέρωμα Αποξένωση :
Η ταινία Η Φωτογραφία (1986) του Νίκου Παπατάκη είναι ένα ξεχωριστό φιλμ που συνδυάζει την πολιτική κριτική με την κινηματογραφική πρωτοτυπία. Εκτυλίσσεται το 1971, με γυρίσματα στην Ελλάδα και τη Γαλλία, και αφηγείται την ιστορία του Ηλία, ενός νέου άνδρα που μετά από μια τραυματική θητεία στο στρατό, ζει υπό το βάρος της δικτατορίας και της οικογενειακής του κληρονομιάς. Ανήμπορος να βρει διέξοδο στην Ελλάδα , αναγκάζεται να εγκαταλείψει την Καστοριά και να αναζητήσει μια νέα ζωή στο εξωτερικό.
Παρά τη φαινομενικά απλή πλοκή, η ταινία εξελίσσεται σε μια πολυεπίπεδη αφήγηση. Ο Παπατάκης εστιάζει στη μοναξιά, τη συναισθηματική ένδεια και τις φαντασιώσεις του μετανάστη, ενώ παράλληλα αναδεικνύει τις συνέπειες της καταπίεσης και της βίας της δικτατορίας. Ωστόσο μια πιο ενδελεχής ανάλυση, μας βοηθά να καταλάβουμε αυτό που μας εξηγεί στην τελική σκηνή και ο ίδιος ο κεντρικός χαρακτήρας της ταινίας . Πως ο κλονισμός της ψυχικής του υγείας δεν προήλθε από τον ίδιο, αλλά ήταν αποτέλεσμα ενός απάνθρωπου φασιστικού καθεστώτος. Τα προβλήματα του Ηλία προέρχονται από τον τρόπο που του φέρθηκε δικτατορία, από τους βασανισμούς στους οποίους τον υπέβαλε. Περαιτέρω η δικτατορία μέσα στην παραφροσύνη και την απανθρωπιά της είναι αυτή που δεν του αφήνει κανένα περιθώριο- λόγω των κομμουνιστικών φρονημάτων του νεκρού πατέρα του- να βρει δουλειά στην Ελλάδα και τον αναγκάζει να φύγει μακριά. Ο Ηλίας, παγιδευμένος σε έναν φαύλο κύκλο ψεμάτων και παραλογισμού, γίνεται ένα διαχρονικό σύμβολο της ανθρώπινης αντοχής και του αγώνα για επιβίωση.
Παρά τις πολιτικές προεκτάσεις που δίνει και τα πολυδιάστατα σχόλια που αναπτύσσει για τον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό, αναπτύσσει και έναν ισχυρισμό για τη φύση της φωτογραφίας, το οποίο θα μπορούσε να συνοψιστεί στο ότι αμφισβητεί την τεκμηριωτική αξία που μπορεί να έχει η φωτογραφία όσον αφορά τη σχέση της με την πραγματικότητα.
Ο ίδιος ο σκηνοθέτης έχει δηλώσει: «Μακάρι η πράξη μου να βάλει σε σκέψεις όλους αυτούς που εγκαταλείπουν την πατρίδα τους για πεπρωμένα που δεν είναι δικά τους…». Αυτή η φράση αντικατοπτρίζει τη βαθιά προσωπική του σχέση με την ταινία, καθώς ο ίδιος υπήρξε ένας άνθρωπος χωρίς πατρίδα, που υπήρξε πάντα ξένος , κουβαλώντας το άχθος της διπλής του ταυτότητας ως λευκού Αφρικανού .
Η ταινία προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το 1986, κερδίζοντας το βραβείο σεναρίου, το οποίο όμως ο Παπατάκης αρνήθηκε να παραλάβει. Με το έργο αυτό, ο σκηνοθέτης κατάφερε να αφήσει ένα διαχρονικό σχόλιο για την εξορία, την καταπίεση και την ανθρώπινη ανάγκη για ελευθερία.
Κ.Μ. μέλος ΚΟΠΙ